Diner in Nederlands-Indië, vermoedelijk in een sociëteit, circa 1920 (KITLV 183778)

Koningstaart, wat is nou koningstaart? Mevrouw J.M.J. Catenius-van der Meijden is de enige expert die op deze vraag een antwoord kan geven en wel hierom:

  •  Haar kookboeken verschenen in Indië, en iedereen weet, daar woonden de meest kritische eters, en ook degenen die kijk hadden op recepten (vraag maar aan Marc Tierolf en zijn Oma Miet)
  • Nog eens Indië: daar bezat het koningshuis een grote trouwe aanhang; Europees Indië vierde elk feest mee, in steden, in kazernes, in sociëteiten: het koningshuis was dierbaar, en wat dierbaar is, daar ben je zuinig op.

Dat laatste zeg ik indachtig al die oranje kleurstoffen die overal overheen en doorheen gehaspeld worden. Als het oranje is, dan kan het verkocht worden als oranjegebak, als koningstaart.
Maar zo liggen de kaarten niet.

Terug naar de expert. Mevrouw J.M.J. Catenius Van der Meijden publiceerde het Groot Nieuw Volledig Indisch kookboek. 1381 recepten voor de volledig Indische rijsttafel met een belangrijk aanhangsel voor de bereiding dier tafel in Holland, derde druk 1903, herdrukt in 1925.
In dat boek staan drie bijzondere recepten.
Ik neem ze over met enige toelichting.

1173 Koningstaart

  • Vijftien eierdooiers, 1 pond boter, ½ pond bloem, 1 pond droge witte suiker, 2 lepels fijne kaneel, 12 tot sneeuw geklopte eiwitten, frambozengelei, rood en wit waterglazuur, 1 lepel fijne notemuskaat.
  • Men maakt een deeg van de geklopte eierdooiers, boter, bloem, suiker, kaneel en notemuskaat.
  • Hierna roert men er het geslagen eiwit door en mengt dit alles goed dooreen. Deze taart wordt, in eenige vormen, aan lagen gebakken; de vormen zijn te voren met boter besmeerd; de lagen worden lichtbruin gebakken.
  • Elke laag besmeert men met gelei; de bovenste laag glaceert men met een rand wit en, in ’t midden, rood waterglazuur, evenzoo den buitenrand.
  • N. B. Op de bovenste laag mag geen gelei gestreken zijn.

Vermoedelijk is dit recept ter ere van Willem III (1817-1890), de vorst met wie de generatie van mevrouw Catenius en haar ouders opgroeide. Een dominante man, in vele opzichten, en iemand met sympathie voor het Oost-Indische Leger (KNIL). Hij onderhield een zekere band met generaal Van der Heijden (inderdaad, Generaal Eenoog) en hij sprak zich herhaaldelijk positief uit over het leger overzee. Pluspunten voor de vorst, afzender Indië.

1174 Koningin Wilhelmina-taart

Een half pond witte en 1½ ons bruin geroosterde amandelen, 6 eiwitten, ½ pond witte suiker (voor de witte amandelen) en 1½ ons witte suiker (voor de bruine amandelen), 9 eierdooiers, waarvan 6 voor de witte en 3 voor de bruine amandelen, 4 lepels aardappelmeel, 6 eiwitten, ½ ons gestampt geroosterd brood, een groot glas wijn, boter, oranje, rood en wit suikerglazuur.

  • De witte amandelen worden met de witte suiker fijngestampt en met drie eiwitten fijngewreven; de bruine amandelen worden eveneens met de suiker en drie eiwitten op dezelfde manier bewerkt.
  • Door de witte massa roert men zes, door de bruine drie eierdooiers, goed schuimend.
  • Nu roert men in de witte massa het aardappelmeel en het geklopte wit van de zes eieren.
  • Dit beslag wordt vervolgens in twee helften verdeeld, waarvan de eene wit blijft en de andere helft oranje wordt gekleurd. (Zie goede kleuren recept No. 1007).
  • Door de bruine massa roert men drie tot sneeuw geklopte eiwitten, in oranjebloesemwater gedrenkt broodkruim en rood karmijnkleursel.
  • Men bakt nu deze massa in een hoogen taartenvorm (springvorm) in de volgende lagen: de onderste rood, de midden laag wit, de bovenste laag oranje.
  • De vorm wordt in een matig verwarmden oven geplaatst. Als de taart goed gaar is, dan laat men haar bekoelen en glaceert ze, bovenop, met oranjeglazuur, waarop men, als dit droog is, met wit spuitglazuur de letter W met een kroon daarboven, stelt.

Koningin Wilhelmina was zij sinds de inhuldiging in 1898, toen ze een jonge vrouw van achttien jaar was. Sinds menselijke heugenis was de vorstelijke W die van Wilhelmina. Indië leefde mee met de jonge vorstin, toen ze haar prins vond, de miskramen en de geboorte van Juliana in 1909. De Wilhelmina-taart is rijker aan ingrediënten dan de Koningstaart, zwaarder ook en ik vermoed heerlijk.

Ook haar moeder is anno 1925 geliefd. Indië hield zeer van de koningin-moeder Emma. Niet alleen omdat ze doneerde aan goede doelen in Indië (zoals tuberculose), maar ook vermoed ik omdat zij jaren de koningin-regentes was, na het overlijden van Willem III tot de dag dat haar dochter de kroon voortaan droeg. Acht jaar was Emma het gezicht van het vorstenhuis. Maar koningin zonder meer is ze nooit geweest, wel koningin- regentes, waarnemend voor haar echtgenoot, en als koningin-moeder voor haar dochter. Toch heet het recept zo, ik vermoed als eerbetoon.
In 1925, wanneer de herdruk van het kookboek verschijnt, oogt de koningin-moeder als de liefste dame van Europa. Vergeten is de strijd die ze tegen ministers moest voeren, de moeite die ze in haar huwelijk had, hoe ze een groot en sterk koninkrijk voor Wilhelmina wilde construeren.
Dit is het recept voor de koningin Emma taart:

1175 Koningin Emma-taart

Een taartkorst met opstaanden rand. (Zie No. 1151 en 1152), in marasquino gedrenkte biscuits, frambozen- of marasquino bavaroise (No. 1262) of vanille-vla, geslagen room, suikerglazuur.

  • De taartkorst wordt eerst doorbakken; hierin doet men een laag room- of vanille-vla, daarop de in marasquino gedrenkte biscuits; dan bakt men de taart ongeveer ¼ uur in den licht verwarmden oven, maar zorgt daarbij dat de biscuits niet bruin zijn gebakken.
  • Vervolgens doet men op de biscuit een laag bavaroise en een laag geslagen room en versiert de taart, hier en daar, met figuren van suikerglazuur.
  • De taart mag dan niet meer in den oven.

Weer relatief eenvoudig, vergeleken met de Wilhelmina-taart. Het mooiste moet zijn geweest de drie taarten op een tafel, om elke taart een roodwitblauw lint en dan heerlijk, heerlijk, er is koningstaart voor iedereen. Met dank aan mevrouw J.M.J. Catenius-van der Meijden.

Praat met mij
Als u over familie in de oude Indische tijd schrijft, dan heeft u structuur nodig en kennis van de historie. Zo wordt uw verhaal beter en interessanter om te lezen. Werkt u aan zo’n verhaal? Praat dan met mij:

  • voor vrijblijvend advies over historische bronnen, zodat u betrouwbare informatie vindt
  • over de opzet van uw project, zodat u structuur heeft, dat scheelt enorm veel tijd en hoofdpijn
  • lees hoe het gratis overleg-gesprek gaat en maak eventueel een afspraak voor telefonisch overleg via mijn digitale kalender: klik hier en kijk hoe dat gaat.

Wanneer er een nieuw artikel verschijnt, mail ik een berichtje aan degenen die zich hebben ingeschreven. Dan hoeft u niet te zoeken. Inschrijven kan door op het plaatje te klikken. Dan krijgt u meteen een ebook cadeau: Hoe begin ik? 5 gouden tips waarmee het altijd lukt

gratis ebook