Dit zijn de 5 beste boeken over het KNIL, dat wil zeggen, dit zijn de boeken die ik steeds weer ter hand neem om na te zoeken: hoe zat het ook alweer, en wat was er toen. Naslagwerken dus. En dat betekent dat het boeken zijn om in te bladeren, heen en weer, memoblaadjes erin plakken, dan weer er uit, en zo verder.
Het zijn voor mij geen boeken om van A tot Z te lezen, daarvoor staat er op een enkele pagina al veel te veel informatie, en dat past gewoon niet in mijn garnalenhersens.
Hopelijk heeft u wat aan mijn lijst, als u een basiskennis van het KNIL wilt hebben of vergroten.

Krijgsgeweld en kolonie

1 Krijgsgeweld en kolonie. Opkomst en ondergang van Nederland als koloniale mogendheid.
Petra Groen, Anita van Dissel, Mark Loderichs, Rémy Limpach en Thijs Brocades Zaalberg.
Amsterdam: Boom, 2021
Zeer fraai en dik boek: 644 pagina’s, hardcover, bijzonder veel illustraties, ook in kleur. Een degelijk werk, waarvan de eerste delen van het boek over Indie gaan, daarna komen delen over Suriname en de Antillen.
Ik kocht het na inzage meteen, want het geeft een groot overzicht van oorzaken en gevolgen, hoe ontwikkelingen in elkaar kunnen grijpen of juist tegenwerken. En: veel over de marine erbij. De kaarten brengen overzicht. Dus een uitstekend boek om de gewenste basiskennis op te doen en de wereld rondom het KNIL beter te leren kennen en daardoor de ontwikkelingen van het KNIL beter te begrijpen.
Minpunt: nadeel is dat het boek me niet verder brengt met de verwijzingen in de noten. Vind ik iets dat juist voor mijn onderzoek interessant is, en waarvan ik dus de bron wil weten om daar verder te lezen, dan kom ik in de noot wel drie, vier verwijzingen tegen, vaak ook met internationale literatuur. Heel nuttig, op zich. Maar ik wil één enkele bron om precies te weten wat staat waar, om vervolgens daar verder te kunnen lezen.

Vuurwapens

2 Nederlandse vuurwapens. KNIL en Militaire Luchtvaart, 1897-1942
drs G. de Vries en drs B.J. Martens
Amsterdam: De Bataafsche Leeuw, 1995
Adembenemende foto’s uit de oude tijd en ook nog eens op kwaliteitspapier. Veel degelijke informatie vooral over vuurwapens en ook wel over andere wapens zoals de klewang en granaten, met uitleg van de historische context. Die is interessant omdat de auteurs duidelijk en overzichtelijk namen en jaartallen noemen. Daar kun je mee verder in het eigen onderzoek. Ook toegankelijke noten en fotobijschriften. De diepere details zijn ideaal voor degenen die vooral in de vuurwapens zelf geïnteresseerd zijn. Zelf had ik meer belangstelling voor het ‘waarom’ en het ‘hoe’ van de invoering van een bepaald wapen, dan voor de soecificaties; zoals van de M11 ’terugstootlader met kniegewrichtvergrendeling’ (pag.39). Maar misschien groei ik daar nog in.
Minpunt: het is helaas onvermijdelijk dat er soms tijdsprongen in het verhaal zitten. Wat ik deed, is het boek één keer degelijk door te nemen, in de marge met potlood jaartallen noteren en memoblaadjes inplakken met het onderwerp daarop genoteerd.

Uniformen

3 Het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger. Geschiedenis, uniformering en uitrustingen, 1911-1942
Tristan Broos
Zutphen: Walburg Pers, 2019
Zeer prachtig boek vol grote kleurenfoto’s en alles en meer wat ik ooit wilde weten over het uiterlijk van het KNIL, wat uniformering betreft. Uitleg van wat is wat en waarom. Uitvoerige bijschriften die werkelijk zorgen voor beter begrip. Daardoor kijk ik langer naar foto’s en denk: maar wie zijn die mensen toch? Daar gaat het boek dan weer niet over.
Belangrijk is voor het openslaan goed te bedenken wat wil ik weten. Want anders blijf ik lezen en kijken en bladeren, meteen vergetend wat ik ook alweer opzocht.
Minpunt is natuurlijk de prijs: bijna 70 euro. Dat voel je wel in de portemonnee, maar het boek is het waard.

Indonesische officieren

4 B. Bouman: Van Driekleur tot Rood-Wit. De Indonesische officieren uit het KNIL, 1900-1950
‘s-Gravenhage: Sectie Militaire Geschiedenis, 1995
474 pg, illustraties
Handelseditie van het proefschrift Universiteit Leiden en het heeft alles wat we mogen verwachten: een uitgebreide verantwoording, een personenregister, een samenvatting in het Engels en Indonesisch en heerlijke bijlagen.
Voor mij was het een eye opener over de gevoeligheid van het onderwerp, vooral in de tijd voor de oorlog. Daar zat de pijn van het eigenlijk niet willen vanwege het Europees prestige (kon een Inheems officier aan Europeanen bevelen geven?) en door het eigenlijk wel moeten, gezien de tekorten aan officieren in een aantal jaren en gezien de noodzaak van voorbeeldfuncties die een positief effect moesten hebben op de werving.
Mooi hoe de auteur de lijnen doortrekt in een groot tijdvak; via vader en zoon Kawilarang zien we twee tijdperken. De eerste volgde de in 1907 geopende Militaire School in Meester Cornelis het ‘Instituut der inlandse officieren bij de landmacht in Nederlands-lndië’ en en bracht het tot majoor der infanterie. De tweede volgde de KMA Bandoeng en groeide uit tot een kopstuk van het Indonesische leger.
Minpunten: de foto’s zijn te klein en doen verlangen naar meer en beter. Het is onduidelijk waar het archief van de auteur nu is. Ook was een begin bij het begin van het KNIL inzichtgevender geweest.

KNIL-generaals

5 de KNIL-generaals
Mag ik mijn eigen boeken in deze top 5 zetten? Ik doe het.
Uit naam van de majesteit. Het leven van J.B. van Heutsz (Prometheus, 2020)
De Atjeh-generaal: Het militaire leven van Frits van Daalen (Prometheus, 2022)
Generaal Eenoog. Het roemruchte leven van Karel van der Heijden (Walburg Pers, 2026
Van Heutsz, Van Daalen, Van der Heijden: drie hoge officieren van het KNIL, de laatste twee Indische jongens. Drie keer een biografie.
Van Heutsz nam een voorbeeld aan Van der Heijden, degene die Atjeh onder een zekere mate controle had gebracht. Dat wilde VanHeutsz ook, en het lukte hem, mede dankzij een kring van jonge en ambitieuze Atjeh-officieren. Een van hen was Frits van Daalen, een Indische man (u weet van het dubbel je best doen, dat was ook zo op expedities) die uiteindelijk commandant van het KNIL werd. Tussen Van Heutsz en Van Daalen bestond lang een uitstekende band. Tot dit in het tegendeel omsloeg.
Na de biografie van Van der Heijden zag ik hoe de drie met elkaar verbonden zijn. De een begreep ik beter door de ander. En dat geldt ook voor lezers, hoor ik soms.
Wat bij elke generaalsbiografie pijnlijk treft (als u er gevoel voor heeft tenminste) is de kloof tussen de politieke visie en de militaire realiteit, vooral waar het de kwesrtie van voldoende budget betreft. Het moest altijd op een koopje. Ook beschrijf ik meer dagelijks leven, zoals op de expedities. Want bij elke biografie dacht ik: wie is die man?
Militair Indië is Indië, een venster op de tijd van toen.
(ook publiceerde ik Een eervol bestaan, de geschiedenis van het KNIL 1814-1950. Dat is zeer uitverkocht, wat jammer is voor degenen die het willen lezen, vol stemmen uit het KNIL zelf)

Praat met mij
Als u over familie in de oude Indische tijd schrijft, dan heeft u structuur nodig en kennis van de historie. Zo wordt uw verhaal beter en interessanter om te lezen. Werkt u aan zo’n verhaal? Praat dan met mij:

  • voor vrijblijvend advies over historische bronnen, zodat u betrouwbare informatie vindt
  • over de opzet van uw project, zodat u structuur heeft, dat scheelt enorm veel tijd en hoofdpijn
  • lees hoe het gratis overleg-gesprek gaat en maak eventueel een afspraak voor telefonisch overleg via mijn digitale kalender: klik hier en kijk hoe dat gaat.

Wanneer er een nieuw artikel verschijnt, mail ik een berichtje aan degenen die zich hebben ingeschreven. Dan hoeft u niet te zoeken. Inschrijven kan door op het plaatje te klikken. Dan krijgt u meteen een ebook cadeau: Hoe begin ik? 5 gouden tips waarmee het altijd lukt

gratis ebook