Terugblikken vervelen me mateloos, want ik heb het afgelopen jaar zelf beleefd en u ook. Dus ik dacht, hoe was het 100 jaar geleden?
Zoefff daar zijn we, eind 1925, begin 1926.
En om het extra leuk te maken, kijkt u even in de familiestamboom om van een paar mensen te weten: o, die waren in 1925 zo en zo oud. Dan weet u wat ze meemaakten. En zoiets doet u de familie beter begrijpen. Er is altijd een zekere wisselwerking tussen de persoon en de tijd waarin hij of zij leeft.

Hoe Indië dan is

De Gouverneur-Generaal is Dirk Fock, tot in 1926. Hij krijgt advies van de Volksraad (per 1918) en de Raad van Indië, en hij heeft uiteraard vele ambtenaren verdeeld over departementen.
De GG valt onder het staatshoofd koningin Wilhelmina. Maar veelzeggend is de bijnaam van elke GG: ‘de onderkoning van Indië’.
De kolonie moderniseert. Steeds meer bevolkingsgroepen laten van zich horen: vrouwen kregen het kiesrecht, de eerste Indonesische eisen van autonomie zijn gehoord en ook de Chinezen profileren zich. Het Indo-Europees Verbond (IEV) groeide de afgelopen jaren als kool, een jonge vereniging is het, die pas in 1919 werd opgericht,
Maar er zijn problemen. Fock heeft altijd te weinig budget: te weinig voor het KNIL, voor alles wat er moet gebeuren.

Holland-Indië-vliegers te Semarang

Het jaar 1925 begint evenwel uitstekend, vooral voor Semarang. Daar vindt op 2 januari in de Stadstuin de huldiging plaats van de Holland-Indië-vliegers Van der Hoop, Van Weerden Poelman en Van den Broeke. Voor het eerst in de geschiedenis is het drie vliegeniers gelukt de afstand te overbruggen. De Locomotief schreef:

  • Zoo hebben wij de komst van het luchtvaartuig op den eersten dag van het nieuwe jaar gezien, en onze geest, na de overpeinzing van wat voorbij ging, heeft het omgetooverd tot de belichaming van een ongekend schoonen Nieuwjaarswensch met een schat van rijke beloften voor dit jaar en vele komende.

Huldiging van de bemanning in de zaal van de Planten- en Dierentuin in Batavia.

Heerlijk. Dat positieve. De vliegeniers hadden al meer huldigingen achter de rug, onder meer in Batavia. Leuk om te weten: het vliegtuig was de Fokker VII en u weet, Anthony Fokker had een Indische achtergrond. De resident sprak de mannen toe, daarna de burgemeester en daarna weer anderen, die zich ook wilden profileren. Dan een diner en een bal, Batavia had het eigenlijk in het restje van 1924 al groots voorgedaan. Daar zijn gelukkig nog foto’s van.

1925 ging verder

Maar ja, dat was begin januari. Er kwam niet meteen geregeld post- of personenvervoer door de lucht op gang, en dat was nu juist de belofte ervan geweest. Het zou geleidelijk gaan.
Begin 1926 publiceerde De Locomotief een terugblik op het jaar ervoor,
Pluspuntje: mr. dr. D. Talma, voorzitter van het Syndicaat van Suikerfabrikanten in Ned.-Indië, deelde ons het volgende mede: ‘ In het afgeloopen jaar was de suikeroogst bizonder groot.’ Meteen zette hij de domper op eventuele verwachtingen, want 1925 had een ‘felle droogte’ gekend, daar bij een’ zeer laat invallen van den Westmoesson’, dus veel viel er niet van de oogst te verwachten. Talma: ‘Dat zijn nu eenmaal dingen, die voor een groot deel buiten onze macht liggen.’

Wat meer in de macht lag, was het optreden tegen communistische acties die stakingen hadden gebracht: Ons standpunt is thans, dat op de bij onze organisatie aangesloten suikerondernemingen op staanden voet zal worden ontslagen iedere werknemer, die door woord, daad of geschrift op of buiten de onderneming propaganda maakt voor de communistische beginselen of voor het lidmaatschap eener communistische vereeniging, waarbij het standpunt wordt ingenomen, dat in ieder geval het bekleeden van een bestuursfunctie in een communistische vereeniging of een harer plaatselijke afdeelingen wordt beschouwd als het maken van propaganda.’
Stevige taal, die door veel lezers instemmend zal zijn gelezen. Het interneringskamp Boven-Digoel moet toen al achter de schermen zijn voorbereid, hier werden onder meer communisten in opgesloten.

Chineesche zaken

De Locomotief interviewde de heer Mouw, adviseur voor ‘Chineesche zaken’. Hij was positief want: ‘Het inzicht, dat de belangen van de Chineezen hier te lande staan en vallen met die van Indië breekt meer en meer baan.’ Hij bedoelde: met het Europees-koloniale Indië, dat moest gesteund worden. Het gouvernement richtte meer Hollands-Chinese scholen op (Batavia, Semarang, Soerabaia) en hij zag dat de sympathie wederzijds was omdat ‘de Chineezen zijn begonnen met de oprichting van poliklinieken voor alle landaarden, ook een mooi teeken van interesse in de publieke zaak.’ Minpunt was ook hier het communisme: ‘De Inlandsche communisten konden geen vergadering houden, of de Chineesche waren er ook aanwezig. […] Communisme is eigenlijk niet het juiste woord. Het is de nationalistische beweging, waarvan de communisten zich meester willen maken.’
En ook de nationalisten zouden in Boven-Digoel worden geïnterneerd.

Mary Pickford

De krant stond bol van de zware politieke beschouwingen over China en Amerika. Mijn oog zag ook een ander bericht: de filmster Mary Pickford zou onttroond zijn. Hoezo, dacht ik.

    • De statistiek der recettes wees het onbetwistbaar uit; haar plaats werd ingenomen door nieuwe godinnen, door Pola Negri en vooral door Gloria Swanson.
    • En op zekeren dag moest Mary „head lines” in de veelgelezen maar wreede kranten van haar vaderland aantreffen : ‘Public turn their backs upon Mary Pickford to kowtow to Gloria Swanson!’

Dan gaat ze andere films maken, meer volwassen. Want 1926 moet haar jaar (weer) worden. Ook een wereldster had haar zorgen.

Het Algemeen handelsblad voor Nederlandsch-Indië nam naar eigen zeggen ‘De Wereld onder de Loupe.’ Weer veel politiek en langzaam wat voorzichtig-positief van toon.

Zo waren de kranten. Grote woorden en dan af en toe iets kleiners. Het geeft een beeld van benardheid, ondanks de vreugde om de geslaagde vliegtuigtocht. Er moest weer eens – of nog steeds- bezuinigd worden, er was steeds meer verzet tegen het koloniale bewind, modernere vrouwen waren mondiger en wilden meer werkgelegenheid, en de eerste tekenen van de crisis waren zichtbaar. Geen vrolijk jaar. Maar het nieuwe jaar was al onderweg, en wie weet wat het voor goeds zou brengen.

Praat met mij
Als u over familie in de oude Indische tijd schrijft, dan heeft u structuur nodig en kennis van de historie. Zo wordt uw verhaal beter en interessanter om te lezen. Werkt u aan zo’n verhaal? Praat dan met mij:

  • voor vrijblijvend advies over historische bronnen, zodat u betrouwbare informatie vindt
  • over de opzet van uw project, zodat u structuur heeft, dat scheelt enorm veel tijd en hoofdpijn
  • lees hoe het gratis overleg-gesprek gaat en maak eventueel een afspraak voor telefonisch overleg via mijn digitale kalender: klik hier en kijk hoe dat gaat.

Wanneer er een nieuw artikel verschijnt, mail ik een berichtje aan degenen die zich hebben ingeschreven. Dan hoeft u niet te zoeken. Inschrijven kan door op het plaatje te klikken. Dan krijgt u meteen een ebook cadeau: Hoe begin ik? 5 gouden tips waarmee het altijd lukt

gratis ebook