Wanneer was de eerste Dierendag in Indië?

Baby op een paard op een erf in Nederlands-Indië (KITLV 183474)

Dierendag is iets moois. U en ik denken na over het leven van dieren, en hopen dat aangenamer te kunnen maken. Ik ga een cadeau maken voor Ollie, de zwart-witte kater die mijn leven deelt, en tijdens het knutselen dacht ik opeens: ‘Maar wanneer was de eerste Dierendag in Indië?’
Dat zijn van die vragen, ze laten me niet los eer ik het antwoord heb en denk met mij mee, want er is een probleem.

Eerst het officiële verhaal. In 1929 werd besloten stil te staan bij het dierenwelzijn, en de speciale dag ervoor werd de sterfdag van Franciscus van Assisi, dus 4 oktober. In 1930 was de eerste dierendag in Nederland, zegt de website van de Dierenbescherming.

Bandoeng

In het Bataviaasch nieuwsblad van 23 april 1927 (dus drie jaar eerder) lees ik dat de Dr. E.F.E. Douwes Dekker op zijn eigen school, zijnde het Ksatrian Instituut te Bandoeng, een Dierendag organiseerde. Dit gebeurde er:

• Met de sterke projectielantaarn van de school werd een gansche Shepherd Blinx and Bunda-serie, de avonturen van een aap en een kat in de Londensche Zoo, op het zilveren doek gebracht.
• Deze avonturen-film van Shepherd’s beroemde Blinx and Bunda is een tot een geheel samengevoegd uittreksel uit de serie, welke in de London News destijds zoo’n opgang maakte.
• Dat de jeugd er haar hart aan ophaalde, behoeft niet te worden betoogd. Voorts werd er in de lagere klassen verteld over dieren en in de hoogere voorgelezen.

De dag erna liepen de kinderen mee in een optocht, terwijl ze grote dierenposters droegen, die op school ware gemaakt.
Altijd interessant, deze man. Iemand met visie, op educatie, op de toekomst van de Indië (onafhankelijkheid) en kennelijk ook met hart voor dieren. Hoe hij ertoe kwam, staat er helaas niet bij. Dat moet ik opzoeken in de biografie die Frans Glissenaar van hem schreef: DD. Het leven van E.F.E. Douwes Dekker (1879-1950).
Onthoudt u deze dag even? Verderop ga ik een vraag stellen.

Vereeniging voor Dierenbescherming

Indië moest wennen aan het fenomeen Dierendag, is mijn indruk. Het leefde vooral bij afdelingen van de Nederlandsch-Indische Vereeniging voor Dierenbescherming. Die waren in 1929 en 1930 bepaald niet in elke grote stad aanwezig. In Batavia wel, daar werd in maart 1929 vergaderd onder leiding van de ‘gepensionneerd Overste Nole’, een hoge KNIL-officier dus, over het dierenasiel dat er moest komen. Dat diende eveneens om leden te werven, want de afdeling Batavia had er slechts 500. En dat voor die grote stad.

In augustus 1931 berichtte De Locomotief over de afdeeling Jogja van de Dierenbescherming, er was vergaderd in de vrijmetselaarsloge Mataram:

• Het bestuur, dat door vertrek van leden aangevuld moest worden, werd als volgt samengesteld: voorzitter de heer C. A. de Visser, gouvts. veearts, secretaresse-penningmeesteresse mevrouw Rissik, leden de heeren Halkema en Stein.
• Eere-voorzitter der afdeeling is de resident van Jogjakarta, de heer P. Westra.

Notabelen dus, mensen met connecties en invloed. Dat was hard nodig. Het voorstel van het hoofdbestuur om een Dierendag te organiseren, werd door de afdelingen aangegrepen om propaganda te maken. Meer leden, meer geld, meer goeds te doen. De afdeeling Jogja wilde door de hele stad punten met drinkwaterbakken voor trekdieren, dat kon dan mooi op 4 oktober, als de fondsen ervoor tenminste bijeen gebracht waren.
De afdeeling Soerabaja zette in op het bouwen van een dierenhospitaal met een kliniek, terwijl ook de kwestie van de ‘onbeheerde honden’ (zwerfhonden) de leden aan het hard ging. De afdeeling Bandoeng zag het doel van Dierendag wat groter: het moest gaan over de hulp aan alle medeschepselen. En de afdeling Medan stuurde een persbericht naar de kranten waarin onder meer stond: ‘Wij menschen hebben een groote schuld aan de dierenwereld goed te maken, — moge daarom een ieder het zijne bijdragen, om het lot en het leven der dieren zooveel mogelijk te verzachten en dragelijk te maken.’

Officieel

In 1931 was de eerste officiële Dierendag van Indië. Het Soerabaijasch handelsblad berichtte er tevreden over:

• Het leek wel of het dagelijksche leven zelf wou meewerken om het geheel te helpen slagen, want… er reden Zaterdag opvallend veel dogcarren zonder paard en het publiek zit erin, alsof het nooit andere dan deze vehikels gebruikt heeft.
• Vochtige en slechte stallen doen deze motoren niet zooveel kwaad als de paardjes, die na dagen in de gloeiende hitte ’s nachts in zoo’n groot hok worden ondergebracht.

De padvinderij had gecollecteerd, een thé dansant had zo’n honderd gulden opgehaald, en het aantal leden was toegenomen.

Mevrouw A.C. de Jonge, geboren barones van Wassenaer van Catwijck, vermoedelijk op Java (KITLV 78992).

Mevrouw de GG

Toch bleef het werk van de Nederlandsch-Indische Vereeniging voor Dierenbescherming iets moeizaams houden. Dat is vaak zo met particulier initiatief. Je moet er tijd voor hebben, en zeker wanneer je een mentaliteit wil veranderen.
Ik heb de indruk dat de Vereeniging pas werkelijk kracht en macht kreeg enkele jaren later. Met de komst van gouverneur-generaal De Jonge, was ook zijn echtgenote naar de Oost gekomen: Anna Cornelia barones van Wassenaer (1883-1959), een vrouw met een groot sociaal hart, dat ook stevig voor dieren klopte, vooral voor paarden. In 1936 nam ze afscheid als erelid. Ze heeft een zekere invloed gehad. Connecties genoeg, ook via haar echtgenoot. Het hoe en wat van haar werk is weer een ander artikel, maar ik voelde meteen sympathie voor haar, dat ze voor dit emotionele moeilijke werk koos. Er zit een boek in het leven en de inzet van al die GG-echtgenotes, dat is zeker.

Maar nu de vraag:

•  Eerste Dierendag officieel vastgesteld in 1930
•  Eerste officiële Dierendag in Indië in 1931
•  Douwes Dekker organiseert een Dierendag in 1927

Wanneer is dan de eerste Dierendag in Indië?

Dat is dus het mooie van historisch onderzoek doen. Een eenvoudige vraag kan een ingewikkeld beeld oproepen. Het is de enige manier om Indië beter te leren begrijpen.

Praat met mij

Als u over familie in de oude Indische tijd schrijft, dan heeft u structuur nodig en kennis van de historie. Zo wordt uw verhaal beter en interessanter om te lezen. Werkt u aan zo’n verhaal? Praat dan met mij:

• voor vrijblijvend advies over historische bronnen, zodat u meer informatie vindt
• over de opzet van uw project, zodat u het meteen goed aanpakt, dat scheelt enorm veel tijd en hoofdpijn
• maak een afspraak voor telefonisch overleg via mijn digitale kalender: klik hier en kijk hoe dat gaat.

Wanneer er een nieuw artikel verschijnt, mail ik een berichtje aan degenen die zich hebben ingeschreven. Dan hoeft u niet te zoeken. Inschrijven kan door op het plaatje te klikken. Dan krijgt u meteen een ebook cadeau: Hoe begin ik? 5 gouden tips waarmee het altijd lukt