Melati van Java als jongw vrouw, het geweldige De Paupers en de kritische Bas Veth.
Indische romans, dat zijn romans uit of over Indië.
Er zijn twee soorten:
1 romans van na Indië
Die lees ik alleen als het autobiografisch is van een tachtigplusser en dan nog aarzel ik want: een roman is per definitie fictie, dus verzonnen. Ik heb liever goede informatie over Indië. Vooral de laatste jaren publiceren jonge vrouwen met al dan niet een Indische achtergrond een roman over Indië. Zoiets verkoopt goed. Het is mij een raadsel wat in zo’n roman waarheid en verzonnen is, wat wezenlijk over Indië gaat en wat niet. Zo’n roman is daarmee de schepping van een eigen soort Indië, een fantasie-Indië. Is zoiets betrouwbaar als historische bron? Nou, nee dus.
2 Romans tijdens Indië
Dat zijn andere boeken, maar het blijven romans, fictie. En toch zijn deze romans tot op zekere hoogte betrouwbaar.
Weeg dat voor uzelf af. Bedenk:
- voor welk publiek is deze roman geschreven? Want een boek moet verkocht worden, het publiek wil zich herkennen of boos maken of een andere emotie ervaren. Een oerconservatief publiek vindt roman X onwaarachtig terwijl een hypermodern publiek datzelfde boek weer de waarheid vindt bevatten.
Kijk even in de oude Indische kranten naar ontvangst, naar recensies. Traceer waar het boek verscheen. Kijk wat er in de tijd van toen nog meer gebeurde. Een roman over Japanners uit 1900 is anders uit te leggen dan een roman over Japanners uit 1943.
U begrijpt. - denk na over de positie van de auteur: wie was hij of zij, wat wilde de auteur met deze roman? Ik lees Indische damesromans die opvallend veel schrijven over tegenvallende echtgenoten. Dat hield ook verband met de voor vrouwen slechte huwelijkswetten. Een vrouw had daar oog voor.
- Gaat de roman wel over waar de roman over gaat?
Dat moet ik uitleggen met een voorbeeld. De Indische schrijfster Melati van Java publiceerde Fernand (1874), en die roman gaat helemaal niet over de titelheld. Dat is een slappe jongen, die niet op kan tegen ten eerste zijn Indische moeder, ten tweede zijn Indische geliefde en die daarna een huwelijk sluit met een semi-gezeglijk Indisch meisje van wie we de moeder goed leren kennen. Maar anno 1874 verkoopt een roman niet met een titel als ‘Vier Indische vrouwen en een watje.’
En precies daarover gaat de roman wel.
Indische romans
Nu de toepassing.
Ik neem een paar romans die me dierbaar zijn.
Victor Ido: de Paupers (1915, als feuilleton in 1910 verschenen)
Dit boek bevat zoveel kennis van de oude Indische wereld, dat als u het boek leest, dat u voelt: dit was ook Indië, maar u kunt er met uw gevoel niet meer helemaal bij – zo lang geleden ook.
Dat is het gevaar: het Indisch erfgoed kan verloren raken. Dit boek zou voorgelezen moeten worden door een oudere Indische man, die van zijn ouders over het oude Indië heeft gehoord.
Maar nu dat boek. Die titel: paupers heeft iets van een scheldwoord en dat was het. Het verwees ook naar zogeheten pauper-commissies die zich bekommerden om het zogeheten Indo-proletariaat. Dat was een typisch koloniale opvatting: het ging over de groep Indo-Europeanen die arm was, slecht opgeleid dus vaak slecht Nederlands sprekend en die dichter bij de kampong woonden dan bij een Europese villa. En dat voor mensen met de Nederlandse nationaliteit, het koloniaal bewind vond dat een schande voor het Europees prestige. En daarom waren de arme Indo-Europeanen een probleem, ze waren proletariaat, ze waren paupers.
Precies daarover schrijft Victor Ido: een meeslepend en geweldig boek, een aanklacht ook.
Ideaal is het op papier lezen maar hier staat het ook: klik en begin meteen te lezen.
Melati van Java: Hermelijn (eerste dr. 1885)
Mijn favoriete schrijfster. Deze roman gaat helemáál niet over Hermelijn, maar over de grote Indische familie De Meyran op Java. Lezers leerden de verschillende takken van de familie kennen: rijk en verarmd, goed opgeleid en net-niet in de kampong, met daarbij een fenomenale beschrijving van Indische meisjes en vrouwen. Dat had Melati in haar eigen leven ook. Van de weeromstuit idealiseert ze hier en daar maar toch is ze geloofwaardig. Als u graag oude foto’s ziet met die intelligente sterke Indische vrouwen, lees dan deze roman want dan begrijpt u waarom ze zo konden zijn. Ideaal om uit te citeren in een familiegeschiedenis.
Klik en lees: Hermelijn.
Bas Veth: Het leven in Nederlandsch-Indië (1900)
Zo begint het:
- Nederlandsch-Indië is voor mij de incarnatie van de ellende. De twaalf jaren, die ik in die streken van ballingschap doorbracht, zijn me als twaalf verschrikkelijke droomen.
- Ik heb er niets gevonden wat opheft; ik heb er alles gevonden wat neerdrukt.
- Goede menschen werden er slecht; nooit slechte, goed.
Nou, dat is duidelijk. Een scheldboek is het, en mensen hebben zich er destijds enorm over opgewonden, ook in de oude Indische kranten. Als u dat naleest, weet u meteen wat er gevoelig lag in die tijd. Nuttig om te weten als u familie toen en daar had.
Mina Kruseman: Een huwelijk in Indië (1873)
Feministe, ruziemaakster, dochter van een officier: Mina paste niet in de Nederlandse en niet in de Indische maatschappij
In het zestiende hoofdstuk is er een verbazende confrontatie tussen de pas getrouwde Louise en de Inheemse njai wier plaats zij innam, zonder het te weten.
Dan leren we Mina kennen. Niks een visie op deze ex-njai als onzedelijk iemand, niks wegsturen of kinderen afpakken. Er gebeurt iets heel anders, klik en lees.
Een vrouwelijk perspectief, dat stemt tot nadenken.
Bataviaasch nieuwsblad, juni 1915
Jan Fabricius: Totok en Indo (1915)
Anno 1915 was de Indische cultuur ook een verdienmodel op de verkeerde manier. Fabricius hoorde de kassa rinkelen toen hij een schandaaltoneelstuk schreef. Indisch Indië verzette zich tegen de stereotiepe weergave van een Indisch personage. Eerder schreef ik daar ook over, klik en lees hier verder.
Puzzelen
Dus u ziet, die oude romans bieden ons veel meer, maar met een voorbehoud voor de positie van de auteur en het boek, en de ontvangst.
Het is nooit zo van: het staat gedrukt dus het zal wel zo zijn.
Altijd kijken naar het grotere geheel
Wegen en puzzelen, heerlijk, zo komt u dichter bij die oude Indische tijd.
Zoekt u iets specifieks? Mij mailen kan altijd.
Praat met mij
Als u over familie in de oude Indische tijd schrijft, dan heeft u structuur nodig en kennis van de historie. Zo wordt uw verhaal beter en interessanter om te lezen. Werkt u aan zo’n verhaal? Praat dan met mij:
- voor vrijblijvend advies over historische bronnen, zodat u de goede informatie vindt
- over de opzet van uw project, zodat u het meteen goed aanpakt, dat scheelt enorm veel tijd en hoofdpijn
- lees hoe het gratis overleg-gesprek gaat en maak eventueel een afspraak voor telefonisch overleg via mijn digitale kalender: klik hier en kijk hoe dat gaat.
Wanneer er een nieuw artikel verschijnt, mail ik een berichtje aan degenen die zich hebben ingeschreven. Dan hoeft u niet te zoeken. Inschrijven kan door op het plaatje te klikken. Dan krijgt u meteen een ebook cadeau: Hoe begin ik? 5 gouden tips waarmee het altijd lukt
Hallo Vilan,
In ‘Daar wèrd wat groots verricht’ (Nederlands-Indië in de XXste eeuw) werd uitputtend beschreven (515 pagina’s) hoe het toen was, maar ‘Bibi Koetis voor altijd’ heeft me echt heel erg ontroerd!
Vriendelijke groeten, Hans
naar aanleiding van uw begin op deze pagina herhaal ik t hier: Die lees ik alleen als het autobiografisch is van een tachtigplusser en dan nog aarzel ik want: een roman is per definitie fictie, dus verzonnen. Ik heb liever goede informatie over Indië. Vooral de laatste jaren publiceren jonge vrouwen met al dan niet een Indische achtergrond een roman over Indië. Zoiets verkoopt goed. Het is mij een raadsel wat in zo’n roman waarheid en verzonnen is, wat wezenlijk over Indië gaat en wat niet. Zo’n roman is daarmee de schepping van een eigen soort Indië, een fantasie-Indië. Is zoiets betrouwbaar als historische bron? Nou, nee dus.
toen ik dit begin las? dacht ik gelijk aan dat boek die mijn verre nicht Marion Bloem als semi biographies over mijn leven schreef.. Voor mij is dat boek niets anders dan slander naar mij toe want wat ze over mij verteld is helemaal niet waar. Echter de mens die mij niet kent? noch mijn moeder en ons als individueel niet kent? gelooft dit. Ziet u .. ik heb 12 jaar hier in Canada in n bibliotheek gewerkt en daar viel t me op dat n heleboel boeken. fiction en non fiction alleen maar geschreven en ge publiceert zijn om geld te maken .. voor de schrijver/ster en de publicerende maatschappij.. zelfs t publiek weet niet eens t verschil vaak over soap operas op tv .. heel vaak zijn zelfs onderzoeken door schrijverster/schrijvers heel niet correct gebruikt.. en wat ze dan neerschrijven is pure fantasie maar ook wel slander en slechte naam aan iemand geven.. IK ben daar bv t slachtoffer van.. ik woon nu al bijna 58+ jaar in Canada en met en via internet ben ik achter veel gekomen dat helemaal niet eens waar is.. ik vraag me soms zelfs af.. gewoon maar met brieven schrijven of n gesprek hebben hoe de mens DAT AL vaak verkeerd hoort en opneemt en begrijpt is verbazendwekkend.. DIT deel en de rest waar u t over heeft? IS ZO ZO belangrijk niet alleen voor schrijvers. auteurs maar zelfs voor n lezer.. Vicky Warren-van Leuven Kouthoofd, in Canada.
Dat is een moeilijke situatie. Ik kan me voorstellen dat u een tegenboek schrijft, waarin wel de waarheid staat. Dan heeft u in ieder geval uzelf uitgeproken.