Gewenst: een Fongers rijwiel

Foto KITLV

Een Fongers rijwiel, dat was iets. Stevig en solide. Als ik de oude advertenties mag geloven, fietste het halve KNIL op een Fongers. Wat bleek: de fabriek stond in Groningen.

Op deze foto uit 1915 staat een tweede luitenant met een fiets, grote kans dat het een Fongers is. Hij ziet er indrukwekkend uit. Een man met gezag. Duizend keer méér een autoriteit dan de huidige agenten met hun basketball-petjes die op een hip fietsje moeten door de stad moeten. Geef die mensen toch een Fongers rijwiel. Dat kan, want er zijn nog Fongers rijwielen. Op Marktplaats vind je ze. De fabriek sloot pas in 1970.

Fongers zat in Groningen. Daar maakten ze stoere stevige modellen, zonder frivoliteiten, je verwacht niets anders van Groningers. In Indië had Fongers agentschappen waar je een rijwiel kon bestellen. Dat werd vanuit Groningen verzonden, dat duurde weken. Geen wonder dat er toko’s waren die zelf bestelden. Kregen ze een zending binnen, dan was dat reden voor een advertentie in de krant.

Advertentie

In het Nieuws van den dag voor Nederlandsch-Indië van 22 juli 1910 staat een advertentie voor Fongers:

Wij zien een herenmodel en een damesmodel. Vrouwen fietsten ook. Dat was destijds modern. Een vrouw die eigen vervoer had, liep het risico zelfstandig te worden. Ja, en of je dan nog getrouwd raakte?

Per allermodernst voertuig

In de oude Indische kranten staan de columns van de journaliste Beata van Helsdingen-Schoevers. Ze is een jonge vrouw, wonend in Kertosono op Java. Zij heeft een fiets en schrijft over haar tochtjes, zoals in het Soerabaiasch Handelsblad van 17 februari 1906. Iemand heeft haar verteld dat er een heilig graf is:

“Ofschoon ik eigenlijk beter gedaan had als ik per pedes apostolorum erheen was getrokken, zoo behaalde toch mijn gemakzucht de overwinning over alle andere gevoelens, het resultaat was, dat ik per allermodernst voertuig naar het antieke wonder ging, n.l. per fiets. Drie paal wandelen, wel, wel! en dan het ergste nog, drie paal terug. Ik zou ’t je hoor, neen dan is een speda veel gemakkelijker, wat?”

Ja, een fiets was het “allermodernst voertuig”- in 1906. Ach, wat is dat lang geleden. De Eerste Wereldoorlog was ver weg, en Indië leek voor altijd te zullen bestaan. Ik voel me zacht van nostalgisch verlangen. En dat allemaal door het zien van een Fongers rijwiel.

 

(dit artikel verscheen eerder in een andere vorm in Sapu Lidi)

Beata van Helsdingen-Schoevers en de hoedenmode

Beata van Helsdingen-Schoevers Beata van Helsdingen-Schoevers (1886-1920) is op 21 januari jarig. Ik moet zeggen: het is haar geboortedag. Maar in mijn hoofd vier ik een verjaardag. Ze verdient dat wij haar naam nog kennen.

Deze foto is vermoedelijk uit 1910. Ze is met haar echtgenoot Jacques in Den Haag, waar hij de bestuursacademie volgt. Zelf neemt ze declamatieles. Op straat moet ze een verschijning zijn geweest, want al droegen de dames toen hoeden… zo groot en zo aanwezig, dat deden weinigen haar na.

De reden dat ik over Beata van Helsdingen-Schoevers schrijf, is om al degenen te bemoedigen die denken: “Waarom zou ik hierover schrijven, daar heeft toch niemand belangstelling voor.”

Nee, omdat ze het nog niet kunnen lezen. Een boek of een levensverhaal krijgt pas lezers, als het af is. Dus moet u het eerst schrijven. Zo ging het ook met Beata.

Nooit van gehoord

Toen ik met haar biografie begon, wisten alleen de nazaten nog dat zij eens een bekende Indische journaliste was geweest. Ik was haar via verwijzingen en voetnoten op het spoor gekomen. Uiteindelijk mocht ik het familiearchief bestuderen. Daar lag een kapitaal aan persoonlijke brieven, openhartige kattebelletjes en boodschappenlijstjes. Het was een tijdrovende klus om dat archief te ordenen en te gebruiken, en al die maanden had haast niemand interesse voor mijn biografie. Daarna moest ik nog gaan schrijven, dat duurde ook weer maanden. De belangstelling? Nul.

“Over wie schrijf je?”
“Wie?”
“Nooit van gehoord.” (dat dan op onverschillige toon)

Tegenwind

Was ik ontmoedigd? Soms. Maar tegenwind maakt ook sterk. En ik ben iemand die idealistisch en praktisch tegelijkertijd is. Dus ik dacht: straks is het boek er, en wat doet het met mij als niemand het wil lezen? Antwoord: helemaal niks, want ik schrijf voor de eeuwigheid. Over honderd jaar, als ik er niet meer ben, is mijn boek er nog wel. Dus ik ging door. Het boek verscheen.

Wiki

En nu heeft Beata van Helsdingen-Schoevers een eigen Wikipedia-pagina: klik en kijk.  Iemand heeft die gemaakt, ik niet. Af en toe kom ik haar tegen in een ander boek. Had ik destijds niet meer durven hopen.

Mijn boek was een steen in de vijver. In het water komen steeds grotere kringen. Ik kon het, u kunt het ook. Denkt u op 21 januari ook even aan deze bijzondere Indische journaliste?

Ga naar de bovenkant